tekst: Květa Legátová
tłumaczenie: Dorota Dobrew

Květa Legátová - właściwie: Věra Hofmanová (ur. w 1919 w Podolí koło Brna), jest absolwentką bohemistyki, germanistyki, fizyki i matematyki na uniwersytecie w Brnie. Przez całe życie pracowała jako nauczycielka, przeważnie w górskich wioskach, dokąd wysyłały ją władze komunistyczne. Pisała i publikowała już w czasach studenckich; pod pseudonimem Věra Podhorná wydała zbiór opowiadań "Postavičky" (1957) i powieść "Korda Dabrová" (1961). Jest autorką wielu tekstów dramatycznych, z których większość została zrealizowana w radiu, telewizji i w teatrach (drukiem ukazały się dwa wybory tych tekstów: "Pro každého nebe", 2003 i "Posedla a jiné hry", 2004). Wydała również zbiór opowiadań kryminalnych "Nic není tak prosté" (2006) oraz drobne prozy humorystyczne "Mušle a jiné odposlechy" (2007).

"Żelary" są zbiorem samodzielnych, choć wzajemnie - na sposób powieściowy - powiązanych opowiadań, opublikowanych w 2001 r. przez 82-letnią autorkę, o której wcześniej mało kto słyszał. Książka ta przez dwa lata utrzymywała się w czołówce rankingu najlepszych publikacji, ogłaszanym przez czeski dziennik "Lidové noviny", jej nakład przekroczył 60 tysięcy egzemplarzy, a w 2002 r. przyniosła pisarce nagrodę państwową.
Bohaterowie prezentowanych opowiadań mają swoje pierwowzory w prawdziwym życiu - są literacko przetworzonymi portretami osób, z którymi los zetknął autorkę, kiedy po ukończeniu studiów rozpoczęła pracę w szkole na zapadłej beskidzkiej wsi.
Akcja prezentowanych opowiadań rozgrywa się na przestrzeni kilkudziesięciu lat pierwszej połowy XX w. Losy mieszkańców górskiej wioski Żelary ukazane są w sposób naturalistyczny, a jednocześnie poetycki, wręcz balladowy, a przy tym daleki od sentymentalizmu. Łączy je jeden wspólny motyw: miłość. Uczucie z rozmysłem formowane przez ludzkie pragnienia, lecz także zmieniane przez zdarzenia, które spadają na bohaterów jak grom z jasnego nieba.
Legátová przypomina prawdę, o której tak łatwo zapomnieć - że nic nie jest takie, jakie się nam wydaje. Że żaden ludzki czyn nie poddaje się jednoznacznym ocenom - zbrodnia narodzić się może z najszlachetniejszych pobudek, a dobre uczynki miewają tragiczne skutki. A także, że choćby naszym działaniem kierowała miłość w swojej najczystszej postaci, niczego to nie usprawiedliwia ani nie rozgrzesza.
Na motywach noweli pt. "Hanulka Jozy", będącej kontynuacją żelarskiego cyklu w 2003 r. nakręcono nominowany do Oscara film pt. "Żelary".

ISBN 83-922995-2-5
20,5 x 14 cm | paperback | 376 pp

Květa Legátová is the pen name of a woman author (born 1919) with degrees in Czech, German, physics and maths, who worked as a teacher at various schools in the Czech countryside. Considered politically unreliable in previous eras, she was often forced to transfer from one school to another. The subjects of her balladic stories, which are also naturalistic are drawn from the mountain areas where she worked. Legátová made her entry onto the literary scene in 2001 with her short-story collection Želary. It enjoyed immediate success with readers and critics alike and its sales have risen month by month throughout the whole of last two years.